کاتا

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

در اکثر قریب به اتفاق هنرهای رزمی شرقی بالاخص هنرهای رزمی ژاپن ما شاهد دو بخش مهم و تفکیک ناپذیر هستیم

که یکی “رَندُری” (مبارزه) و دیگری “کاتا” (فُرم) می‎باشد. همانطور که از نام رَندُری پیداست، این بخش شامل حرکات پایه هنرهای رزمی بخصوصی است که به صورت کاربردی و منسجم تر در فضایی درگیرانه، متناسب با حرکات و یا حملات مهاجم یا مهاجمان مشهود، صورت پذیرفته و در انجام آن، کنش ها و واکنش های افراد درگیر را به آسانی می‎توان به چشم دید.

اما، کاتا اجرای روحی و درونی همان حرکات و مبارزات بگونه ای متفاوت تر، قابل لمستر و واضحتر است که در این بخش بیننده حرکات را به طور کامل، اصولی و با ضرب آهنگ خاصی مشاهده می‎کند که ممکن است در آن حتی مهاجم یا مهاجمان غیر قابل مشاهده بوده و ذهن ساخته باشند.

با توجه به آنچه که گفته شد، کاتا توصیف‎کننده نمونه مشروحی از حرکاتی است که در بیشتر اوقات به صورت انفرادی و یا جفتی اجرا می‎گردد. کاتا در بسیاری از مهارتهای سنتی ژاپن استفاده می‎گردد که از این دست می‎توان به “کابوکی” (نمایش گونه‎ای از تئاتر سنتی ژاپن) و یا “چادُو” (مراسم چای مدارس) اشاره کرد. با این تفاسیر اغلب وجود آن در هنرهای رزمی شناخته شده‎تر است.

کاتا بیشتر در هنرهای رزمی سنتی و قدیمی تر ژاپن، که “جو جوتسو”، “جو دُو”، “آی کی دُو”، “جُو دُو”، “کِن دُو”، “ایی آی دُو” و “کاراته دُو” از این قبیل می‎باشند، مخصوصاً در “اُوکیناوا”، جایگاه خاص خود را حفظ کرده و بطور ویژه ای به آن توجه گشته است. حتی مطابق با آنچه که در قبل اشاره شد در کشورهای دیگر شرق آسیا، چون کُره و چین نیز هنرهای رزمی اصیل و با قدمتی مشابه “تکواندُو” ، “کانگ فو”، “وو شُو” و “تای چی چوان”، همین گونه فُرم ها را با اسامی خاص خود مورد استفاده قرار داده و در تمرینات برای آنها ارزش زیادی قائل می‎باشند. در هر حال اَشکال متفاوت کاتا از رشته ای به رشته ای دیگر نیز متغیر می‎باشد. به عنوان مثال در ایی آی دُو که از “کاتانا” (شمشیر فلزی) استفاده می‎گردد، تمامی تمرینات فقط به صورت کاتا مشاهده شده و تقریباً در همگی آنها کاتا به طور انفرادی انجام می‎پذیرد. در حالی که در کاراته، معمولاً کاتا با دست خالی یعنی بدون سلاح و مشابه ایی آی دو انفرادی صورت می‎گیرد. همین امر در جو دُو کاملاً متفاوت می‎نماید و آن اینگونه است که کاتاها لزوماً به شکل دو نفره اجرا شده، در دو وضعیت بدون سلاح و باسلاح (چوب، شمشیر، چاقو و کُلت) وجود داشته و به تمرینات آنها تأکید نمی‎شود. قابل توجه تر اینکه در آی کی دو اصلاً چیزی به نام کاتای بدون سلاح وجود ندارد و کاتاها چه یک نفره و چه دو نفره تنها با سلاح و در حالتهای بخصوصی قابل اجرا می‎باشند؛ کمااینکه اساس تمرینات آی کی دو دفاع با دست خالی و با مهاجم یا مهاجمان بدون سلاح و یا با سلاح است.

در هنرهای رزمی دیگر نیز این تفاوت ها وجود داشته و قابل رؤیت می‎باشند که بیان آنها در این مجال نمی‎گنجد.

با این اوصاف اغلب هنرهای رزمی، کاتا را برای نمایش عمومی و یا رقابتها مورد استفاده قرار می‎دهند و وجود شخصیتهای حمله کننده و دفاع کننده چه به صورت مشهود و چه نامشهود، همواره در آن بدیهی بوده و نکات تعیین کننده‎ای چون: “شی سِی” (ژست یا وضعیت)، “مِتسوکِ” (کنترل بصری، “ما آی” (فاصله مناسب رویارویی)،”کیای” (انرژی متمرکز)، “کیموسوبی” (اتصال عملی یا هماهنگی نیرو)، “کیمِ” (تمرکز قاطع)، “ریای” (عصاره تکنیک)، “کانِکن” (شهود یا آگاهی) و … که همگی آنها را می توان به “زانشین” ( بقای روح و ذهن) تعبیر کرد، در آن بایستی مدنظر قرار گیرند.

کاتاها حرکاتی هستند از پیش تعیین شده؛ بر اساس چارچوبه ای مشخص و در زوایا و اَشکال حرکتی منطقی که عدم رعایت ضرباهنگ در کاتا توسط یک مجری کاتا باعث می‎شود که یک کاتای بسیار زیبا و قدرتمند به شکل حرکاتی ضعیف و بی‎هدف و گاهی نیز مضحک نمود پیدا کرده و هر بیننده‎ای – چه افراد متخصص و چه غیر متخصص – به ضعف شخص اجراکننده پی ببرد. حتی در مواقعی تنظیم تنفس در اجرای حرکاتی که قدرتی، نیمه قدرتی و یا بدون قدرت در سرعتهای گوناگون و یا پس از مکثهای مختصر انجام می‎شوند، اهمیت بسزایی پیدا می‎کند.

اجراکننده کاتا مانند شخصی است که بر موج سوار بوده و در عین اینکه به جسمی لطیف و منعطف متکی است ولی از ضربات سهمگین آن در امان نیست.

تمرین کاتا برای مجری آن در پیشرفت فنون و واکنشهای دفاعی و “تای ساباکی” (جابجایی)های او و همچنین ایجاد تمرکز نقش پراهمیتی ایفا می‎کند که با مکمل قرار دادن “بونکای” (بُن مایه) که مفهوم و منظور علمی و عملی آن را رسانده و در برخی رشته ها وجود دارد، باعث شناخت بهتر روح معنوی حاکم بر کاتا و عمق و دلیل حرکات ظاهراً نمایش گونه آن می‎گردد.

خلاصه در یک جمله کاتا را می‎توان نوعی “ذِن” (تمرکز توأم با تفکر) متحرک نامید که مانند اقیانوسی عمیق هرچه “کاتاکا” (مجری فُرم) در آن بیشتر فرو رود به ژرفا و عمق آن بیشتر پی برده و خود را ذرّه‎ای در برابر آن بی‎کران حس می‎کند.

نگارش: محمد عرب سرخی

خواندن 25306 دفعه
برای ارسال نظر وارد سایت شوید

درباره ی ما

مؤسسۀ فرهنگی ورزشی مدرسۀ آیکیدو، اولین و تنها مرجع رسمی آیکیدو ی سنتی ایواما (Iwama Aikido) در ایران می‌باشد. این مؤسسه، در سازمان جهانی ایواما آیکیدو ی ژاپن بصورت رسمی ثبت شده است.

آخرین مطالب

خبرنامه

برای اطلاع از جدید ترین اخبار عضو خبرنامه ما شوید !